PHƯƠNG PHÁP "BÀN TAY NẶN BỘT" VÀ NHÌN LẠI MỘT NĂM TRIỂN KHAI PHƯƠNG PHÁP "BÀN TAY NẶN BỘT" Ở KHOA TIỂU HỌC MẦM NON TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

PHƯƠNG PHÁP "BÀN TAY NẶN BỘT" VÀ NHÌN LẠI MỘT NĂM TRIỂN KHAI PHƯƠNG PHÁP "BÀN TAY NẶN BỘT" Ở KHOA TIỂU HỌC MẦM NON TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

                                                                                       

                                                                                                                 TS.Vũ Tiến Dũng

                                                                                                          Khoa Tiểu học Mầm non

Tháng 8 năm 2013, tại thành phố Quy Nhơn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức tập huấn cho đại diện cán bộ lãnh đạo, giảng viên các khoa giáo dục tiểu học ở các trường cao đẳng, đại học trong cả nước về phương pháp dạy học "Bàn tay nặn bột". Phương pháp dạy học "Bàn tay nặn bột" là một phương pháp dạy học tích cực, thích hợp cho việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên, đặc biệt là đối với bậc tiểu học và trung học cơ sở, khi học sinh đang ở giai đọan bắt đầu tìm hiểu mạnh mẽ các kiến thức khoa học, hình thành các khái niệm cơ bản về khoa học.

1. Phương pháp "Bàn tay nặn bột" và sự ra đời, phát triển của phương pháp "Bàn tay nặn bột"

1.1. Khái quát về phương pháp "Bàn tay nặn bột"  

            Phương pháp "Bàn tay nặn bột" (BTNB), tiếng Pháp là La main à la Pâte - viết tắt là LAMAP; tiếng Anh là Hand on, là phương pháp dạy học khoa học dựa trên cơ sở của sự tìm tòi, nghiên cứu, áp dụng cho việc dạy học các môn khoa học tự nhiên. Phương pháp này được khởi xướng  bởi Giáo sư Georges Charpark (Giải Nobel Vật lí năm 1992). Phương pháp BTNB được thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên, chính học sinh tìm ra các câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra để từ đó hình thành kiến thức khoa học cho mình.

            Trước một sự vật hiện tượng đang diễn ra trong đời sống, học sinh có thể đặt ra những câu hỏi, các giả thuyết từ những hiểu biết ban đầu, tiến hành thực nghiệm nghiên cứu để kiểm chứng và đưa ra những kết luận phù hợp thông qua thảo luận, so sánh, phân tích, tổng hợp kiến thức.

            Mục tiêu của phương pháp BTNB là tạo nên tính tò mò, ham muốn khám phá và say mê khoa học của học sinh. Ngoài việc chú trọng đến kiến thức khoa học, phương pháp BTNB còn chú ý nhiều đến việc rèn luyện kĩ năng nói và viết cho học sinh.

1.2. Sơ lược về sự ra đời, phát triển của phương pháp BTNB

            Năm 1995, Giáo sư G. Charpak dẫn đầu một đoàn gồm các nhà khoa học và các đại diện của Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp đến một khu phố nghèo ở Chicago (Mĩ) để tìm hiểu về phương pháp dạy học khoa học dựa trên việc thực hành, thí nghiệm đang được thử nghiệm ở đây. Sau đó, một nhóm nghiên cứu về vấn đề này được thành lập tại Ban Trường học Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp. Tháng 12 năm 1995, Viện nghiên cứu Sư phạm Quốc gia Pháp (INRP) được đề nghị làm báo cáo về hoạt động khoa học này ở Mĩ và sự tương thích của các hoạt động này với điều kiện ở Pháp. Năm học 1995 - 1996, Ban Trường học Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp đã vận động khoảng 30 trường thuộc 3 tỉnh tình nguyện thực hiện chương trình. Tháng 4 năm 1996, hội thảo nghiên cứu về phương pháp BTNB được tổ chức ở Poitiers (Pháp) và tại đây, kế hoạch hành động đã được giới thiệu và triển khai. Ngày 9 tháng 7 năm 1996, Viện Hàn lâm khoa học Pháp đã thông qua Quyết định thực hiện chương trình. Tháng 9 năm 1996, Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp đã đưa ra thử nghiệm ở phạm vi rộng lớn ở 5 tỉnh và 350 lớp tham gia. Nhiều trường đại học, viện nghiên cứu tham gia giúp đỡ các giáo viên thực hiện các tiết dạy. Bắt đầu từ đây, phương pháp BTNB chính thức được ra đời trên cơ sở kế thừa của các thử nghiệm trước đó và tiếp tục phát triển. Tháng 6 năm 2000, một chương trình đổi mới dạy học khoa học và công nghệ trong nhà trường được Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp công bố. Phương pháp BTNB là phương pháp được khuyên dùng trong chương trình mới.

            Ở Pháp, phương pháp BTNB không chỉ dừng lại ở việc triển khai trong các trường tiểu học, tổ chức BTNB Pháp còn khuyến khích giáo viên ở các trường mẫu giáo áp dụng phương pháp BTNB trong các tiết dạy của mình về khoa học. Sau đó, phương pháp BTNB cũng đã được triển khai ở các trường trung học cơ sở trong các môn Vật lí, Hoá học, Sinh học. Việc phát triển và ứng dụng phương pháp BTNB xuyên suốt các bậc học từ mẫu giáo, tiểu học đến trung học cơ sở giúp học sinh làm quen với phương pháp học tập khoa học, chịu khó suy nghĩ tìm tòi, mang lại một không khí mới cho việc giảng dạy và học tập khoa học tại các trường học ở Pháp.

             Ngay từ khi mới ra đời, phương pháp BTNB đã được tiếp nhận và truyền bá rộng rãi. Nhiều quốc gia trên thế giới đã hợp tác với Viện Hàn lâm khoa học Pháp trong việc phát triển phương pháp này như Brazil, Bỉ, Afghanistan, Campuchia, Chilê, Trung Quốc, Thái Lan, Colombia, Malaysia, Serbi...,trong đó có Việt Nam thông qua Hội Gặp gỡ Việt Nam. Tính đến năm 2009, có khoảng hơn 30 nước tham gia trực tiếp vào chương trình BTNB.

2. Phương pháp BTNB tại Việt Nam

            Phương pháp BTNB được đưa vào Việt Nam là một sự nỗ lực to lớn của Hội Gặp gỡ Việt Nam. Hội Gặp gỡ Việt Nam, tên tiếng Pháp là: Recontres du Vietnam được thành lập vào năm 1993 theo luật Hội Đoàn 1901 của Cộng hoà Pháp do Giáo sư Jean Trần Thanh Vân, Việt kiều tại Pháp làm chủ tịch. Hội tập hợp các nhà khoa học ở Pháp với mục đích hỗ trợ, giúp đỡ Việt Nam trong các lĩnh vực khoa học, giáo dục, hội thảo khoa học, trao học bổng khuyến học, khuyến tài cho sinh viên Việt Nam...

 Phương pháp BTNB được giới thiệu ở Việt Nam cùng với thời điểm mà phương pháp này mới bắt đầu ra đời và ứng dụng trong dạy học ở Pháp. Kể từ năm 1995 đến nay, với sự giúp đỡ của Hội Gặp gỡ Việt Nam và được sự nhất trí của của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Vũ Luận, các lớp tập huấn về phương pháp BTNB đã triển khai cho các giáo viên cốt cán và các cán bộ quản lí tại nhiều địa phương trong toàn quốc.

Ý thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học trong trường tiểu học và tầm quan trọng của phương pháp BTNB trong việc hình thành ý thức khoa học, niềm say mê khoa học cho học sinh tiểu học, các giáo viên, cán bộ quản lí sau khi tham dự lớp tập huấn đã triển khai tập huấn lại cho đồng nghiệp tại đơn vị. Nhờ đó, phương pháp BTNB đã được nhân rộng hơn, triển khai được nhiều hơn cho các giáo viên tại các trường tiểu học.

3. Tình hình áp dụng phương pháp BTNB ở Khoa Tiểu học Mầm non Trường Đại học Tây Bắc

            Sau lớp tập huấn phương pháp BTNB do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tại thành phố Quy Nhơn, các giảng viên do Khoa, Nhà trường cử đi dự tập huấn đã về tập huấn lại cho các giảng viên trong khoa. Ban chủ nhiệm khoa đã chỉ đạo các giảng viên giảng dạy phương pháp tổ chức hội thảo, triển khai ngoại khoá về phương pháp BTNB cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học và tổ chức cho sinh viên xem băng hình một số tiết dạy mẫu sử dụng phương pháp BTNB.

            Ban chủ nhiệm khoa đã chỉ đạo giảng viên giảng dạy các khoa học tự nhiên xã hội biên soạn chương trình (tự chọn) giảng dạy phương pháp BTNB cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học. Đã có 02 nhóm sinh viên ngành giáo dục tiểu học dưới sự hướng dẫn của giảng viên trong khoa nghiên cứu và bảo vệ thành công việc thể nghiệm, sử dụng phương pháp BTNB trong  dạy học các khoa học tự nhiên lớp 4 ở thành phố Sơn La (đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường).

            Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Hiệu trưởng Nhà trường - NGƯT.TS. Nguyễn Văn Bao, Ban chủ nhiệm Khoa Tiểu học Mầm non đã xây dựng chương trình triển khai phương pháp BTNB trong năm học 2014 - 2015 với các nội dung sau:

            a) Xây dựng kế hoạch cử đoàn cán bộ, giảng viên của khoa gặp gỡ các nhà khoa học, các chuyên gia  để học tập và triển khai phương pháp BTNB cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học và Giáo dục Mầm non .

            b) Mời các nhà khoa học, các chuyên gia đến Trường tập huấn phương pháp BTNB cho các giảng viên đang trực tiếp giảng dạy các ngành giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học và trung học cơ sở.

            c) Tổ chức Hội thảo khoa học để tìm các giải pháp tối ưu triển khai được phương pháp BTNB cho một số trường tiểu học, mầm non ở Sơn La.

            Một phương pháp dạy học mới khi triển khai ứng dụng vào thực tiễn chắc sẽ có những khó khăn thử thách. Ý thức được những khó khăn thử thách đó, Khoa Tiểu học Mầm non sẽ có những bước đi thích hợp để triển khai phương pháp BTNB một cách có hiệu quả trong các hoạt động đào tạo của Khoa theo đúng chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo và ý kiến chỉ đạo trực tiếp của Hiệu trưởng Trường Đại học Tây Bắc.